BÀI 6: CHÂN DUNG CUỘC SỐNG
Giáo viên: NGUYỄN THỊ THU HÀ

PHẦN 1: TRI THỨC NGỮ VĂN

1. CỐT TRUYỆN ĐƠN TUYẾN VÀ CỐT TRUYỆN ĐA TUYẾN

- Cốt truyện đơn tuyến là kiểu cốt truyện chỉ có một mạch
sự kiện.Trong cốt truyện đơn tuyến, hệ thống sự kiện
thường tương đối đơn giản tập trung thể hiện quá trình
phát triển tính cách của một hoặc một vài nhân vật chính.
- Cốt truyện đa tuyến là kiểu cốt truyện tồn tại đồng thời
ít nhất hai mạch sự kiện. Trong cốt truyện đa tuyến, hệ
thống sự kiện thường phức tạp, chồng chéo, tái hiện
nhiều bình diện của đời sống gắn với số phận các nhân
vật chính của tác phẩm.

2. TRỢ TỪ, THÁN TỪ
- Trợ từ là những từ chuyên đi kèm một từ ngữ nào đó
trong câu để nhấn mạnh hoặc biểu thị thái độ đánh giá sự
vật, sự việc được nói đến ở từ ngữ đó.
- Thán từ là những từ dùng để bộc lộ trực tiếp tình cảm,
cảm xúc của người nói (người viết) hoặc dùng để gọi –
đáp.

PHẦN 2: KHÁM PHÁ VĂN BẢN

VĂN BẢN 1:

MẮT SÓI (Trích)

ĐA-NI-EN PEN-NẮC

KHỞI ĐỘNG
H? Em hãy nêu tên một tác phẩm văn học đã được học trong chương trình
THCS có nội dung nói về sự đồng cảm, gắn bó giữa con người với thế giới tự nhiên?
- Con chào mào (Mai Văn Phấn)
- Bầy chim chìa vôi (Nguyễn Quang Thiều)
- Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ (Nguyễn Ngọc Thuần)
- Ngàn sao làm việc (Võ Quảng)
…

I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả (SGK/tr 13)
2. Tác phẩm
- Xuất xứ: trích từ Chương 2, 3 của tác phẩm “Mắt sói
- Thể loại: Tiểu thuyết
- PTBĐ: Tự sự
- Ngôi kể: Ngôi thứ 3
- Cốt truyện: đa tuyến:
+ Truyện về Phi Châu
+ Truyện về cuộc đời Sói Lam

- Cốt truyện có điểm nhìn hiện tại - quá khứ và tương lai của cậu bé Phi
Châu ở trong đó:
+ Cốt truyện chung của tác phẩm là kể về cuộc gặp gỡ đầy thú vị
và ngộ nghĩnh của Sói Lam và Phi Châu ở trong sở thú, khi hai nhân vật
nhìn vào mắt của nhau, họ đã thấy được cuộc đời của đối phương.
+ Còn các cốt truyện riêng được lồng ghép vào cốt truyện chung
này chính là 2 cốt truyện:
(1) Khi Phi Châu nhìn vào mắt Sói Lam, cậu bé đã được chứng
kiến câu chuyện cuộc đời của Sói Lam.
(2) Khi Sói Lam nhìn vào mắt Phi Châu và nó cũng được chứng
kiến câu chuyện về cuộc đời Phi Châu. 
=> Đây chính là một tác phẩm hay, có cốt truyện đa tuyến.

Về mạch truyện:
H? Em hãy chỉ ra mạch truyện (chương)dựa theo nội dung được tóm tắt ở phần chú
thích (1)(Với mỗi một mạch truyện, em hãy cho biết mạch truyện đó gắn với nhân vật
nào; câu chuyện diễn ra trong thời gian, không gian nào; nội dung chính của câu chuyện
là gì, …)
Chương 1: Mạch truyện về nhân vật: …
Thời gian: …
Không gian: …
Nội dung câu chuyện: …
Chương 2: Mạch truyện về nhân vật: …
Thời gian: … Không gian: …
Nội dung câu chuyện: …

Chương 3: Mạch truyện về nhân vật: …
Thời gian: … Không gian: …
Nội dung câu chuyện: …

Chương 4: Mạch truyện về nhân vật: …
Thời gian: … Không gian: …
Nội dung câu chuyện: …

Chương 1:
Mạch truyện về nhân vật Sói Lam và Phi Châu;
Thời gian: hiện tại;
Không gian: vườn bách thú;
Nội dung: cuộc gặp gỡ kì lạ giữa cậu bé Phi Châu và Sói Lam, con sói và cậu bé nhìn nhau bằng
một mắt trong vườn thú.
Chương 2:
Mạch truyện về nhân vật Sói Lam;
Thời gian: quá khứ
Không gian: Bắc Cực xa xôi, lạnh giá, hùng vĩ;
Nội dung câu chuyện: những cuộc trốn chạy các toán đi săn của gia đình nhà sói.
Chương 3:
Mạch kể chuyện về nhân vật Phi Châu;
Thời gian: quá khứ;
Không gian: ba miền châu Phi rộng lớn;
Nội dung câu chuyện: hành trình mưu sinh nhọc nhằn trên khắp châu Phi của cậu bé Phi Châu.
Chương 4:
Mạch truyện về nhân vật Sói Lam và Phi Châu;
Thời gian: hiện tại;
Không gian: vườn bách thú;
Nội dung: Sói Lam và Phi Châu làm bạn, cả hai đã gặp lại những người bạn của mình.

*Tình huống truyện
Tình huống truyện xoay quanh cuộc gặp gỡ kì lạ giữa
cậu bé tên là Phi Châu và Sói Lam. Sói Lam chỉ có một
mắt. Con mắt kia của nó đã bị mất trong một cuộc giao
tranh với con người. Cậu bé Phi Châu nhìn sâu vào mắt
Sói Lam và câu chuyện của gia đình nhà sói đã hiện lên
qua con mắt ấy.
Câu chuyện được kể ở ngôi thứ ba nhưng có lúc được
chuyển sang ngôi thứ nhất qua lời của nhân vật Sói Lam.
Sói Lam kể về những cuộc trốn chạy của gia đình nhà sói
nơi Bắc Cực xa xôi, lạnh giá. Tiếp đó, Sói Lam nhìn sâu
vào mắt Phi Châu và câu chuyện của cậu bé đã hiện ra với
hành trình mưu sinh nhọc nhằn. Sau một vài sự cố gia
đình Phi Châu đã chuyển đến thành phố và cha cậu được

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN:

Nội dung
Sói Lam
Phi Châu
-Cảm nhận về con mắt của H? Cảm nhận của Phi Châu về H? Cảm nhận của sói về con mắt của Phi
nhau
mắt sói?
Châu?
-Hoàn cảnh, kí ức đã trải H? Gia đình sói hiện ra như thế
qua (Hành động, ngôn nào?
ngữ)
H? Ánh Vàng đã gặp chuyện gì?
H? Sói Lam đã cứu em ra sao?
H? Sói Lam gặp phải biến cố gì?

H? Hoàn cảnh của PC như thế nào? Tâm trạng
của Phi Châu khi đi tìm Lạc Đà Xén...
H? Suy nghĩ của Phi Châu về các loài động
vật?
H? Lời nói và hành động của PC với Báo

-Nhận xét về cách cư xử  
với mọi người:

 

-Tính cách cảm nhận về  
tính cách các nhân vật:

 

-Điểm chung của 2 nhân  
vật:

Nội dung
Sói Lam
Phi Châu
Cảm nhận về con Càng lúc như càng to hơn, tròn hơn, xuất hiện Như 1 đường hầm tăm tối, giống 1 hang
mắt của nhau:
nhiều điểm màu khác nhau; quầng vàng nâu cáo
quanh con ngươi màu đen; Loé lên ngọn hắc hoả
Hoàn cảnh, kí ức + Gia đình sói có 7 người, Ánh vàng là em gái + Mồ côi, bị bán làm người chăn cừu
đã trải qua:
duy nhất.
+ Cậu rất lo lắng đi hỏi thăm những
+ Ánh Vàng đã bị con người bắt và treo lên bằng người qua đường hỏi cả những con lạc đà
lưới
khác về Hàng Xén.
+ Sói Lam đã liều mình cắn đứt dây giải cứu và + Phi Châu nói rằng nếu thi thoảng có sư
giục em chạy đi
tử hay báo ăn thịt dê, cừu là vì chúng nó
+ Sói Lam bị bắt và bị đánh hỏng 1 mắt, bị bán đói, nói chuyện cùng Báo
vào sở thú
Nhận xét về cách Một lòng yêu thương em gái, sẵn sàng hy sinh vì + Rất hiểu các loài động vật
cư xử với mọi người thân
+ Không coi chúng là kẻ thù
người:
+ Sẵn sàng làm bạn với các loài động vật
Tính cách các NV: Hoang dã, gan dạ, anh dũng,
Chăm chỉ, nhân ái, lương thiện.
Điểm chung:
Có cuộc đời bất hạnh, đều có lòng nhân ái, coi trọng tình bạn, tình thân

1. Mắt sói và cuộc đời Sói Lam qua điểm nhìn của Phi Châu (Mạch
kể về Sói Lam):
a. Mắt sói
+ Càng lúc như càng to hơn, tròn hơn, xuất hiện nhiều điểm màu khác
nhau
  + quầng vàng nâu quanh con ngươi màu đen.
+ Loé lên ngọn hắc hoả
=> Hé lộ câu chuyện bi thương về cuộc đời Sói Lam
b. Sói Lam: Một lòng yêu thương em gái, sẵn sàng hy sinh vì người
thân.
=> Tính cách: Hoang dã, gan dạ, dũng cảm

2. Mắt người và kí ức của Phi Châu qua điểm nhìn của Sói Lam
(Mạch kể về Phi Châu)
a. Mắt người: Như 1 đường hầm tăm tối, giống 1 hang cáo...
=> Câu chuyện buồn về cuộc đời Phi Châu.
b. Phi Châu:
+ Rất hiểu các loài động vật,
+ Không coi chúng là kẻ thù
+ Sẵn sàng làm bạn với các loài động vật
=> Tính cách: Chăm chỉ, nhân ái, lương thiện.

2. Mắt người và kí ức của Phi Châu qua điểm nhìn của Sói Lam (Mạch kể về Phi Châu)
a. Mắt người: Như 1 đường hầm tăm tối, giống 1 hang cáo...
 Câu chuyện buồn về cuộc đời Phi Châu.
Mối đồng cảm sâu sắc, sự thấu hiểu của sói với nỗi buồn đau của cậu bé Phi Châu.
 Câu chuyện hiện lên trong mắt người là tình bạn giữa Phi Châu với lạc đà Hàng Xén và Báo.
b. Câu chuyện của Phi Châu và những người bạn
- Lạc đà Hàng Xén: “mất hàng giờ” để tìm lạc đà Hàng Xén – người bạn đầu tiên của cậu bé.
- Sư Tử: suy nghĩ về các loài động vật trong thế giới tự nhiên bằng sự đồng cảm, thấu hiểu, tôn
trọng.
- Báo: kết bạn với Báo bằng tâm hồn tinh tế, tĩnh lặng, sự thấu cảm sâu sắc.
 Phi Châu là một cậu bé có tâm hồn trong sáng, sâu sắc, tinh tế, có tấm lòng nhân hậu, trân trọng
tình bạn, yêu thương loài vật, tôn trọng thiên nhiên.

III. TỔNG KẾT
1. Nghệ thuật
- Cốt truyện đa tuyến với kiểu truyện lồng truyện.
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật độc đáo
- Nghệ thuật kể chuyện đặc sắc.
2. Nội dung
- Ngụ ý phê phán chiến tranh, sự tham lam, vô cảm và hành
động tàn phá thế giới tự nhiên của con người.
- Ca ngợi tình bạn, tình thân và sự đồng cảm chia sẻ.

VIẾT KẾT NỐI VỚI ĐỌC
Viết đoạn văn (khoảng 7-9 câu) kể lại sự kiện “Phi
Châu và báo đã trở thành đôi bạn thân thiết”
(bằng lời của nhân vật Báo)

GỢI Ý
Phi Châu là một cậu bé mồ côi, vì chiến tranh mà phải rời xa quê
hương lưu lạc khắp đó đây. Tuy rằng cuộc sống của cậu rất khổ sở và
đáng thương, nhưng chưa bao giờ tôi thấy cậu than trách nửa lời. Cậu có
những tình cảm chân thành và rất biết yêu thương các loài vật, cũng bởi
vậy mà tôi và cậu ta đã trở thành những người bạn thân thiết. Trước khi
trở nên thân thiết với tôi, cậu bé có một người bạn là lạc đà Hàng Xén.
Nhờ cu cậu lạc đà ấy mà Phi Châu đã không bị lão buôn Toa bỏ lại giữa
đường. Nhưng sau đó, cậu vẫn bị lão buôn bán cho vua Dê. Tại đây, cậu
thông minh và yêu thương động vật nên chăn cừu rất giỏi. Phi Châu cũng
dành nhiều thời gian bên tôi và chúng tôi đã trở thành đôi bạn thân thiết.
Chúng tôi cùng nhau chăn dê và cừu cho vua Dê, sống những ngày tháng
êm đềm, hạnh phúc.