MỤC LỤC
Binh Pháp Tôn Tử
Thiên 01: Kế sách
Thiên 02 Tác chiến
Thiên 03 Mưu công
Thiên 04 Hình
Thiên 05 Thế
Thiên 06 Hư thực
Thiên 07 Quân tranh
Thiên 08 Cửu biến
Thiên 09 Hành quân
Thiên 10 Địa hình
Thiên 11 Cửu địa
Thiên 12 Hỏa công
Thiên 13 Dùng gián điệp
Các loại địa hình chiến đấu
Phụ Lục
Phương pháp 4 làm chủ
Tam thập lục kế
Tôn Vũ đã cầm quân bao nhiêu lần

Binh Pháp Tôn Tử


Ebook miễn phí tại : www.Sachvui.Com




Thiên 01: Kế sách


Tôn tử nói:


Chiến tranh là đại sự của quốc gia, quan hệ tới việc sống chết của nhân
dân, sự mất còn của nhà nước, không thể không khảo sát nghiên cứu cho thật
kỹ. Cho nên, phải dựa vào năm mặt sau đây mà phân tích, nghiên cứu, so
sánh các điều kiện tốt xấu giữa hai bên đối địch, để tìm hiểu tình thế thắng
bại trong chiến tranh:


1.- Một là đạo.
2.- Hai là Thiên.
3.- Ba là Địa.
4.- Bốn là Tướng.
5.- Năm là Pháp.


Đạo là chỉ việc chính trị, đạo nghĩa, phải làm cho nguyện vọng của dân
chúng và vua nhất trí với nhau, đồng tâm đồng đức. Có như vậy, trong chiến
tranh mới có thể bảo nhân dân vì vua mà chết, vì vua mà sống, không sợ
hiểm nguy. Thiên là thiên thời, nói về ngày đêm, trời râm trời nắng, trời lạnh
trời nóng, tức tình trạng về khí hậu thời tiết. Địa là địa lợi, nói về đường sá
xa gần, địa thế hiểm yếu hay bằng phẳng, khu vực tác chiến rộng hẹp, địa
hình phải chăng có lợi cho tiến công, phòng thủ, tiến tới, thối lui. Tướng là
tướng soái, tức nói về tài trí, uy tín, lòng nhân ái, lòng can đảm, sự uy

nghiêm của người tướng. Pháp là pháp chế, nói về tình trạng tổ chức, biên
chế, sự quy định về hiệu lệnh chỉ huy, sự phân chia chức quyền của tướng tá,
sự cung ứng vật tư cho quân đội và chế độ quản lý... Tình huống về năm mặt
nói trên, người tướng soái không thể không biết. Chỉ khi nào hiểu rõ và nắm
chặt được những tình huống đó thì mới có thể giành được sự thắng lợi.
Không thật sự hiểu rõ và nắm chắc được thì không thể đắc thắng. Cho nên
phải từ bảy mặt sau mà tính toán, so sánh những điều kiện đôi bên giữa địch
và ta để tìm hiểu tình thế thắng bại trong chiến tranh. Tức là phải xem xét:


1. Vua bên nào có nền chính trị được lòng dân hơn?
2. Tướng soái bên nào có tài năng hơn?
3. Thiên thời địa lợi bên nào tốt hơn?
4. Pháp lệnh bên nào được quán triệt hơn?
5. Thực lực quân đội bên nào mạnh hơn?
6. Binh sỹ bên nào được huấn luyện thành thục hơn?
7. Thưởng phạt bên nào nghiêm minh hơn?
Căn cứ vào những điều đó, ta có thể tính toán mà biết trước được ai
thắng ai thua. Nếu chịu nghe mưu kế của ta, để cho ta chỉ huy tác chiến thì
chiến tranh có thể thắng lợi, ta sẽ ở lại; Nếu không chịu nghe mưu kế của ta,
cho dù có dùng ta để chỉ huy tác chiến, chiến tranh tất nhiên bị thất bại, ta sẽ
rời đi (nguyên tác"Tướng thinh ngã kế, dụng chi tất thắng, lưu chi; tướng bất
thinh ngã kế, dụng chi tất bại, khứ chi") Nếu kế sách có lợi và được chấp
thuận, còn phải tìm cách tạo ra tình thế có lợi để làm điều kiện phụ trợ bên
ngoài cho việc tiến hành chiến tranh. Thế, tức là căn cứ vào tình huống phải
chăng có lợi để mà có hành động tương ứng. Dùng binh đánh giặc là hành
động dối trá (nguyên tác "Binh giả, quỷ đạo giã" là câu cửa miệng rất nổi
tiếng của các vị trí tướng). Thông thường, nếu có thể tấn công thì giả như
không thể tấn công, muốn đánh như giả như không muốn đánh, muốn hành

động ở gần nhưng giả như muốn hành động ở xa, muốn hành động ở xa
nhưng lại giả như muốn hành động ở gần. Lấy lợi mà dụ kẻ tham, chiến
thắng kẻ loạn, phòng bị kẻ có thực lực, tránh kẻ thù mạnh, khiêu khích kẻ
hay giận dữ. Địch khinh thường thì làm chúng thêm kiêu, địch nhàn hạ thì
làm chúng vất vả, địch đoàn kết thì làm chúng ly tán. Tấn công kẻ thù lúc
chúng không phòng bị, hành động khi chúng không ngờ tới (nguyên tác
"Công kỳ vô bị, xuất kỳ bất ý"). Tất cả những điều nói trên đều là sự khôn
khéo để thủ thắng của nhà quân sự, nhưng lại không thể quy định trước một
cách máy móc. Phàm trước khi khai chiến, đoán được thắng là do tính toán
đầy đủ.Trước khi khai chiến mà đoán không thắng là do tính toán không chu
đáo. Tính nhiều hơn tính ít, huống hồ không tính toán gì. Quan sát đủ các
mặt đó, ai thắng ai bại có thể đoán trước được.







Thiên 02 Tác chiến


Tôn Tử nói:


Nguyên tắc chung khi dụng binh tác chiến là khi phải huy động chiến xa
nghìn chiếc, xe tải nặng nghìn chiếc, quân đội mười vạn, vận lương đi xa
nghìn dặm, thì tình huống đó, chi phí ở tiền phương và hậu phương, chi phí
đãi khách khứa sứ thần, bảo dưỡng và bổ sung tiêu phí nghìn vàng thì mới có
thể cho mười vạn quân xuất chinh được. Dùng một đạo quân khổng lồ như
thế để tác chiến thì đòi hỏi phải thắng nhanh. Nếu kéo dài thời gian, quân đội
sẽ mệt mỏi, nhuệ khí sẽ suy giảm; tấn công thành trì sẽ hao hết sức chiến
đấu, quân đội tác chiến ở ngoài lâu có thể làm nền tài chính của quốc gia gặp
khó khăn. Nếu quân đội mỏi mệt, nhuệ khí suy giảm thì lúc đó cho dù là
người tài giỏi sáng suốt đến đâu cũng không thể cứu vãn tình thế được. Cho
nên dùng binh đánh giặc, chỉ nghe nói trong tốc thắng có những thiếu sót
vụng về chứ không bao giờ có việc kéo dài mà lợi cho quốc gia cả. Cho nên
người không hiểu biết chỗ hại khi dụng binh thì không thể hiểu được chỗ lợi
trong dụng binh. người giỏi dụng binh, lính mãn ngũ không gọi lại, lương
thực không vận tải quá 3 lần, quân nhu lấy tại nước mình, lương thực giải
quyết tại nước địch. Được vậy thì lương thảo cấp dưỡng cho quân đội sẽ
được thoả mãn. Sở dĩ quốc gia phải nghèo vì dụng binh là do vận tải lương
thực đi quá xa. Vận tải lượng thực xa, bá tánh sẽ nghèo. Chung quanh nơi
quân đội tập kết, vật giá sẽ cao vọt bất thường. Vật giá cao vọt sẽ làm cho
tiền tài của bách tính khô kiệt. Tiền tài khô kiệt tất phải gấp rút thu thêm
thuế. Sức mạnh tiêu hao hết, tiền tài khô kiệt, trong nước khắp đồng quê nhà
nhà đều trống rỗng. Bách tính thì tiền tài 10 phần hao bẩy, quốc gia thì xe

hỏng ngựa mỏi mười phần hết sáu. Cho nên tướng soái giỏi lấy lương thực ở
nước địch. Ăn 1 chung gạo ở nước địch bằng 20 chung gạo ở nước nhà.
Dùng 1 thạch cỏ ở nước địch bằng 20 thạch cỏ ở nước nhà. Muốn quân hăng
hái giết địch phải làm quân biết hận địch. Cướp của địch mà thưởng cho
quân nhà. Đánh bằng xe, cướp được hơn 10 cái thì thưởng cho người đầu
tiên cướp được. Bỏ cờ xe địch, cắm cờ quân nhà mà dùng chung với xe nhà.
Đãi tù binh tử tế thì thắng địch mà làm quân nhà thêm mạnh. Thế nên dụng
binh cốt thắng, không cốt kéo dài.


Tướng soái giỏi dụng binh là thần hộ mệnh của dân, là người giữ sự an
nguy cho quốc gia.



Thiên 03 Mưu công


Tôn Tử nói:


Đại phàm cái phép dụng binh, làm cho cả nước địch khuất phục trọn vẹn
là thượng sách, đánh nó là kém hơn. Làm cho toàn quân địch chịu khuất
phục là thượng sách, đánh nó là kém hơn. Làm nguyên lữ quân địch khuất
phục là thượng sách, đánh nó là kém hơn. Làm nguyên một tốt địch khuất
phục là thượng sách, đánh nó là kém hơn. làm nguyên một ngũ địch khuất
phục là thượng sách, đánh nó là kém hơn. Thế nên bách chiến bách thắng
cũng chưa phải cách sáng suốt trong sự sáng suốt. Không cần đánh mà làm
kẻ địch khuất phục mới gọi là sáng suốt nhất trong sự sáng suốt. Cho nên
thượng sách trong việc dùng binh là lấy mưu lược để thắng địch, kế đó là
thắng địch bằng ngoại giao, kế nữa là dùng binh thắng địch, hạ sách là tấn

công thành trì. Đánh thành là biện pháp bất đắc dĩ, chế tạo chiến xa, vũ khí
phải mất 3 tháng mới hoàn thành, chuẩn bị binh mã lại mất 3 tháng nữa.
Tướng sốt ruột xua quân đánh thành, thương vong 3 phần mất 1 mà vẫn chưa
hạ được. Đó chính là cái hại của việc đánh thành. Cho nên người giỏi dụng
binh, thắng địch mà không phải giao chiến, đoạt thành mà không cần tấn
công, phá quốc mà không cần đánh lâu, nhất địch phải dùng mưu lược toàn
thắng mà thủ thắng trong thiên hạ, quân không mỏi mệt mà vẫn giành được
thắng lợi hoàn toàn.


Phép dụng binh, gấp mười lần địch thì bao vây, gấp năm lần địch thì tấn
công, gấp đôi chì chia ra mà đánh, bằng địch thì phải đánh khéo, kém địch
thì rút, tránh giao tranh với địch. Binh yếu mà đánh thẳng tất bị bắt làm tù
binh. Tướng soái là trợ thủ của quốc gia, trợ thủ tốt thì nước cường thịnh,
kém thì nước suy yếu. Vua có thể gây bất lợi cho việc quân trong 3 trường
hợp: không biết quân không thể tiến mà bắt tiến, không biết quân không thể
thoái mà bắt thoái, đó là trói buộc quân đội. không biết việc quân mà can dự
vào khiến tướng sĩ hoang mang khó hiểu. không biết mưu kế dụng binh mà
can dự vào khiến tướng sĩ băn khoăn nghi ngờ. Quân hoang mang nghi ngờ
thì các nước chư hầu thừa cơ tấn công. Đó là tự làm rối mình khiến địch
thắng. Cho nên có năm điều có thể thắng: Biết có khả năng đánh hay không
có khả năng đánh, có thể thắng, biết dựa vào binh lực nhiều ít mà đánh, có
thể thắng, quân tướng đồng lòng có thể thắng, lấy quân có chuẩn bị đánh
quân không chuẩn bị có thể thắng, tướng giỏi mà vua không can thiệp vào có
thể thắng. Đây là 5 điều có thể đoán trước được thắng lợi.


Cho nên có thể nói: Biết địch biết ta, trăm trận không bại, biết ta mà
không biết địch trận thắng trận bại, không biết địch không biết ta, trận nào
cũng bại. (nguyên văn: Tri bỉ tri kỷ giả, bách chiến bất đãi, bất tri bỉ nhi tri
kỷ, nhất thắng nhất phụ, bất tri bỉ bất tri kỷ, mỗi chiến tất đãi.




Thiên 04 Hình


Tôn Tử nói:


Trước kia người giỏi dụng binh đánh giặc, trước tiên phải không để bại,
sau mới đánh bại kẻ địch. không để bại là do mình, giành chiên thắng là tại
địch. Thế nên người giỏi dụng binh có thể làm kẻ địch không thắng được
mình, nhưng không chắc làm kẻ địch bị ta đánh thắng. Cho nên nói thắng lợi
có thể dự kiến nhưng không nhất thiết đòi hỏi được (tối nghĩa quá:"thắng khả
tri,i nhi bất khả vi") không thể thắng được thì thủ, có thể thắng được thì
công. Thủ là do chưa đủ điều kiện, công là khi điều kiện có thừa. Người giỏi
thủ ém quân tại các loại địa hình, người giỏi công phát huy mọi thế mạnh,
thế nên bảo toàn được lực lượng mà vẫn toàn thắng ("thiện thủ giả, tàng ư
cửu địa chi hạ, thiện công giả, động ư cửu thiên chi thượng"). Dự đoán chiến
thắng mà không hơn nhiều người thì chưa gọi là giỏi trong những người giỏi,
thắng 1 trận mà thiên hạ gọi là giỏi thì cũng chưa gọi là giỏi trong những
người giỏi.. Cũng như nhấc một cọng lông thì không kể là khoẻ, nhìn thấy
nhật nguyệt không kể là mắt tinh, nghe được sấm sét không kể là tai thính.
Thời xưa, người giỏi dụng binh thường đánh bại kẻ địch dễ thắng nên việc
giành được chiến thắng ấy không được tiếng là trí dũng. Chiến thắng của họ
là không có gì phải nghi ngờ vì nó dựa trên cơ sở tất thắng kẻ địch đã lâm
vào thế thất bại. Cho nên người giỏi dụng binh bao giờ cũng đặt mình vào
thế bất bại mà cũng không bỏ qua cơ hội nào để thắng địch. Vì vậy, đội quân
chiến thắng bao giờ cũng tạo điều kiện để thắng, sau mới giao tranh, đội
quân chiến bại thường giao tranh tranh trước, sau mới tìm chiến thắng bằng
sự cầu may. Người giỏi dụng binh có thể từ các mặt tu sửa cái lẽ không thể

thắng để nắm được quyền quyết định sự thắng bại. Phép dụng binh là: Thứ
nhất là "độ", thứ hai là "lượng", thứ 3 là "số", thứ 4 là "xứng", thứ 5 là
"thắng". Tính thế sinh độ, độ sinh lượng, lượng sinh số, số sinh xứng, xứng
sinh thắng. Thắng binh dùng "dật" đánh "thù", bại binh dùng "thù" chống
"dật". Người chiến thắng là người có quân lực hùng mạnh, chỉ huy tác chiến
dùng binh như tháo nước đổ từ trên trời xuống vậy, cái này gọi là Hình của
binh lực quân sự. Nguyên văn "Thắng giả chi chiến dân dã, nhược quyết tích
thuỷ ư thiên nhẫn chi khê giả, hình dã.



Thiên 05 Thế


Tôn Tử nói:


Phàm điều khiển quân, bất kể nhiều hay ít đều là việc tổ chức biên chế
quân đội, chỉ huy quân nhiều hay ít là vấn đề hiệu lệnh. Thống lĩnh toàn
quân gặp địch tấn công mà không bị bại trận, ấy là nhờ vào thuật biến hóa kỳ
ảo khi dùng binh là chính. Dùng binh công địch được thế như lấy đá chọi
trứng, ấy là nhờ biết vận dụng chính xác tránh thực chọn hư.


- Phàm việc tác chiến, dùng chính binh đối địch, kỳ binh thủ thắng.
Tướng giỏi dùng binh sẽ biết biến hóa tác chiến như trời đất không bao giờ
cùng đường, sông biển không bao giờ cạn nước. Như mặt trăng mặt trời, lặn
rồi lại mọc; như bốn mùa thay đổi, qua rồi lại đến. Âm nhạc cũng không quá
5 thanh âm, nhưng biến hóa khôn lường, nghe sao cho hết được; sắc màu
cũng chỉ có 5 màu, nhưng biến hóa nhìn sao cho tận; vị bất quá cũng chỉ có 5
vị, như biến hóa nếm sao cho đủ. Chiến thuật cũng chỉ có kỳ và chính, nhưng

biến hóa của kỳ và chính là vô cùng vô tận. Kỳ chính chuyển hóa lẫn nhau
như vòng tròn không có khởi điểm cũng không có kết thúc, ai có thể biết
được?


- Nước lã chảy xiết cuốn trôi cả đá gạch, đó là nhờ thế nước lũ. Chim
ưng vồ mồi chỉ 1 cú có thể xé nát con mồi, đó là dựa vào thế tiết nhanh như
chớp nhoáng. Người chỉ huy giỏi là người biết tạo nên thế hiểm hay tiết chớp
nhoáng. Thế hiểm như cung đã giương hết mức, tiết chớp nhoáng như lấy nỏ
phóng tên, nhanh vô cùng.


- Trong khi tác chiến, người ngựa rối loạn mà không để đội hình rối loạn.
Hỗn loạn mù mịt mà vẫn đâu ra đấy, duy trì được thế, tiết thì không bị bại.


- Ta có tổ chức chặt chẽ thì khiến địch hỗn loạn, ta có lòng dũng cảm thì
khiến địch khiếp sợ, ta có binh lực lớn thì khiến địch suy yếu. Chặt chẽ hay
hỗn loạn là do ở tổ chức biên chế, dũng cảm hay khiếp sợ là do ưu thế tạo
nên, lớn mạnh hay suy yếu là do thực lực đối sách thể hiện ra. Tướng giỏi là
biết cách điều khiển quân địch, ngụy trang để dụ địch khiến kẻ địch di động
theo ý mình, dùng lợi nhỏ dụ kẻ địch, địch ắt đến để chiếm. Dùng cách đó
mà khiến quân địch đến nạp mạng.


- Người giỏi tác chiến là biết tạo ra tình thế có lợi chứ không trách thuộc
cấp, biết chọn lựa và sử dùng nhân tài để tạo nên lợi thế. Người giỏi tác
chiến tạo ra thế giống như lăn gỗ đá, gỗ đá ở chỗ bằng thì nằm im, ở chỗ
nghiêng dốc thì dịch chuyển, vuông thì dừng, tròn thì lăn. Bởi vậy mà người
giỏi chỉ huy tác chiến cũng như lăn hòn đá tròn từ trên núi cao vạn trượng
xuống chân núi vậy. Thế tạo ra chính là như vậy.




Thiên 06 Hư thực


Tôn Tử viết:


- Phàm đến chiến địa trước đợi địch là chiếm được thế chủ động an nhàn,
đến chiến địa sau ứng chiến với địch là lâm vào thế mệt mỏi. Vì thế, người
chỉ huy tác chiến giỏi là người có thể điều khiển quân địch chứ không thể
theo sự điều khiển của quân địch.


- Khiến quân địch đến nơi ta làm chủ trước là kết quả của việc dùng lợi
nhỏ nhữ địch. Khiến địch không thể đến nơi nó muốn, ấy là do ta ngăn cản
được nó. Do thế, địch đang nghỉ ngơi, ta phải làm cho nó mệt mỏi, địch đầy
đủ lương thảo, ta phải làm cho chúng đói khát, địch đóng trại yên ổn, ta phải
làm cho chúng di chuyển, đó là vì nơi ta tấn công, địch ắt phải đến ứng cứu.
Quân ta đi được nghìn dặm mà không mệt mỏi là do ta đến những nơi không
bị địch ngăn trở, ta đánh mà chắc thắng là do ta tấn công vào nơi địch không
cách gì phòng thủ, ta phòng thủ vững chắc do ta biết trước nơi sẽ bị địch tấn
công.


- Người giỏi tiến công là người có thể làm cho địch không biết nơi mà
phòng thủ, người giỏi phòng thủ là người có thể làm cho địch không biết
phải tiến công vào nơi nào. Vi diệu, vi diệu đến mức vô hình. Thần kỳ, thần
kỳ đến mức vô thanh. Vì thế mà ta có thể nắm vận mạng của quân địch trong
tay. Ta tiến công mà địch không cản nỗi vì ta như tiến vào chỗ không người,
ta thoái lui mà địch không đuổi theo vì ta hành động nhanh lẹ, địch không
đuổi kịp. Bởi thế, ta muốn đánh thì dù địch có lũy cao hào sâu cũng phải ứng

chiến với ta vì ta đánh vào nơi địch buộc phải ứng cứu, ta không muốn đánh
thì vạch đất mà phòng thủ, địch cũng không thể đến đánh ta vì ta làm cho
chúng phải đổi hướng tiến công.


- Ta khiến địch để lộ thực lực mà ta thì vô hình thì ta có thể tập trung
binh lực, còn địch thì phân tán lực lượng. Ta tập trung binh lực ở một nơi mà
địch phân tán lực lượng ở mười chốn, tức là ta dùng mười đánh một (he he
… địch không chột cũng … chết vì bị hội đồng), như thế quân ta đông quân
địch ít, lợi thế hẳn cho ta. Dùng nhiều đánh ít, tương quan lực lượng ta với
địch rõ ràng là mình thắng. Nơi ta muốn tiến công, địch chẳng thể nào biết,
không thể biết ắt địch phải bố trí phòng thủ nhiều nơi, đã phòng bị nhiều nơi
thì quân số bị phân bố ắt nơi ta cần tiến công sẽ có ít quân địch. Địch giữ
được “mặt tiền” thì mặt sau mỏng yếu, giữ được bên trái thì bên phải yếu
mỏng. Binh lực mỏng là vì phòng bị khắp nơi, binh lực dồi dào là nhờ buộc
địch phải phòng bị khắp chỗ.


- Vì thế, biết trước chiến địa và thời gian giao tranh thì dù xa ngàn dặm
cũng có thể giao phong với địch. Không biết sẽ đánh ở đâu và vào lúc nào thì
cánh trái không thể tiếp ứng cánh phải, cảnh phải không thể ứng tiếp cánh
trái, mặt tiền không thể ứng cứu với mặt hậu, mặt hậu không thể ứng cứu
mặt tiền, huống hồ xa ngoài ngàn dặm, gần trong vài dặm thì thế nào? Theo
ý ta, vượt người về số quân đâu có ích chi cho ta trong việc thắng bại, thắng
lợi có thể do ta tạo thành. Quân địch tuy đông, có thể làm cho chúng không
thể đấu với ta được.


- Phải bày mưu lập kế, phân tích kế hoạch tác chiến của quân địch, khiêu
khích địch để nắm tình hình và phương cách hành quân của địch, trinh sát
xem chỗ nào có lợi, chỗ nào bất lợi, đánh thử xem binh lực của địch mạnh
yếu thực hư thế nào. Ta ngụy trang thật khéo khiến địch không tìm ra tung

tích thì dù gián điệp có vào sâu trong đội hình cũng không biết rõ được quân
ta, kẻ địch khôn ngoan mấy cũng chẳng biết cách đối phó với quân ta. Căn
cứ vào sự thay đổi tình hình của địch mà vận dụng linh hoạt chiến thuật, dù
có bày sẵn thắng lợi trước mắt chúng cũng không nhận ra sự ảo diệu của nó.
Người ngoài chỉ biết ta dùng phương kế thắng địch chứ không biết ta đã vận
dụng phương kế đó thế nào. Vì vậy, chiến thiến lần sau không lặp lại phương
thức đã dùng trong lần trước mà phải thích ứng với tình hình mới, biến hóa
vô cùng vô hình.


- Cách dùng binh cũng như dòng chảy của nước vậy, quy tắc vận hành
của nước là từ chỗ cao đổ xuống thấp. Thắng lợi trên chiến trường là do ta
biết tránh chỗ cứng, chỗ thực của quân địch mà đánh vào chỗ mềm, chỗ hư
của địch. Nước tùy địa hình cao thấp mà định được hướng chảy, tác chiến
căn cứ vào tình hình của địch mà quyết định cách đánh. Dụng binh tác chiến
không có hình thế cố định, không có phương thức nhất định. Dựa vào biến
đổi của địch mà chiến thắng thì gọi là dụng binh như thần. Ngũ hành tương
sinh tương khắc, không có hành nào luôn thắng, bốn mùa nối tiếp nhau thay
đổi, không có mùa nào cố định mãi, bóng mặt trời lúc dài lúc ngắn, vành
trăng có khi tròn khi khuyết.



Thiên 07 Quân tranh


Tôn Tử viết:


- Phàm dụng binh chi pháp …ý quên … phép dùng binh thường, tướng
soái nhận lệnh vua, trưng tập dân chúng, tổ chức quân đội, sau mới bày trận

đối địch. Trong quá trình đó, khó nhất là quân tranh, nghĩa là giành lấy lợi
thế. Cái khó nhất của việc này là phải biến đường vòng thành đường thẳng,
biến bất lợi thành có lợi. Tuy đi đường vòng nhưng lấy cái lợi nhỏ dụ địch
thì mới có thể xuất phát sau mà tới được trước yếu địa cần tranh, thế là hiểu
được phương pháp biến cong thành thẳng.


- Quân tranh vừa có cái lợi, vừa có nguy hiểm. Nếu đem toàn quân có
trang bị nặng nề đi tranh thì không thể đạt được dự định, nếu bỏ lại trang bị
nặng thì trang bị nặng sẽ tổn thất. Vì thế, cuốn giáp tiến gấp, ngày đêm
không nghỉ để đi trăm dặm tranh lợi thì tướng lĩnh ba quân có thể bị bắt, lính
khỏe tới trước, yếu tới sau. Cuối cùng chỉ có một phần mười binh lực đến
trước. Đi năm mươi dặm tranh lợi, tướng lĩnh tiền quân sẽ bị chặn, chỉ có
một nửa binh lực tới trước. Đi ba mươi dặm tranh lợi, chỉ có hai phần ba
binh lực tới trước. Quân đội không có trang bị nặng ắt thua, không có lương
thảo ắt chết, không có vật tư ắt khó sống.


- Chưa biết ý đồ chiến lược của các chư hầu, không thể tính việc kết
giao; chưa thông địa hình sông núi, đầm hồ, không thể hành quân; không
dùng người dẫn đường không thể chiếm địa lợi. Dùng binh đánh trận phải
dựa vào biến hóa gian trá mới mong thành công, phải căn cứ vào chỗ có lợi
hay không mà hành động, tùy sự phân tán hay tập trung binh lực mà thay đổi
chiến thuật. Quân đội hành động thần tốc thì nhanh như gió cuốn, hành động
chậm rãi thì lừng khừng như rừng rậm, khi tấn công thì như lửa cháy, khi
phòng thủ thì như núi đá, khi ẩn mình thì như bóng tối, khi xung phong thì
như sấm sét. Chiếm được làng xã phải phân binh đoạt lấy, mở rộng lãnh thổ,
phải phân binh trấn giữ; cân nhắc lợi hại được mất rồi mới tùy cơ hành động.
Trước hết phải rõ phương pháp biến cong thành thẳng để giành thắng lợi, ấy
là nguyên tắc hành quân.


- Quân Chính viết: “Ngôn bất tương văn, cố vi kim cổ, thị bất tương
kiến, cố vi tinh kỳ” có nghĩa là “khi tác chiến mà dùng lời nói chỉ huy e quân
nghe không được, phải cần đến chiêng trống; dùng động tác e quân không
nhìn thấy, phải cần đến cờ lệnh. Chiêng trống, cờ lệnh dùng để thống nhất
hành động của toàn quân. Toàn quân đã hành động nhất nhất thì người lính
dũng cảm không thể tiến một mình, người lính nhút nhát cũng không thể lùi
một mình, đó là phương pháp chỉ huy toàn thể đội hình tác chiến”.


- Đối với quân địch, có thể làm tan nhuệ khí của chúng; đối với tướng
địch, có thể làm dao động quyết tâm của họ. Sĩ khí của quân đội lúc mới giao
chiến thì hăng hái, sau một thời gian dần dần suy giảm, cuối cùng tiêu tan.
Người giỏi dùng binh phải tránh nhuệ khí hăng hái của địch cho đến khi
nhuệ khí đó của chúng bị tiêu tan giảm sút thì đánh, đó là cách nắm chắc sĩ
khí quân đội. Lấy sự nghiêm chỉnh của quân ta đối phó với sự hỗn loạn của
quân địch, lấy sự bình tĩnh của quân ta đối phó với sự hoang mang của quân
địch, đó là cách nắm chắc tâm lý quân đội. Lấy gần chờ xa, lấy nhàn chờ mệt
(dĩ dật đãi lao), lấy no chờ đói, đó là cách nắm chắc sức chiến đấu của quân
đội. Không đi chặn đánh quân địch đang có hàng ngũ chỉnh tề, không đánh
kẻ địch có thế trận và lực lượng hùng mạnh, đó là cách nắm vững biến hóa
chuyển động.


- Nguyên tắc dùng binh là: địch chiếm núi cao thì không đánh lên, địch
dựa vào gò đống thì không nên đánh chính diện, địch vờ thua chạy thì không
nên đuổi theo, quân địch tinh nhuệ thì chưa nên đá